Skip to main content
x

လွၵ်းပိူင်ႁူမ်ႈႁွမ်းၽွင်းငမ်း

လွၵ်းပိူင်ႁူမ်ႈႁွမ်းၽွင်းငမ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈသင်

ပိူင်ႁူမ်ႈႁွမ်းၽွင်းငမ်း (Corporate Governance) ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ် မၢႆမီႈ၊ လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈလႄႈ ပုၼ်ႈၽွၼ်းၼႃႈၶွင် တႃႇတေၵုမ်းထိင်း ၼေတၢင်းၶွမ်ႇပၼီႇ လႄႈ ၽွင်းငမ်းၸတ်းပွင် ဢၼ်လႆႈၸႂ် တူၵ်းလူင်းၵၼ်သေ တမ်းဝၢင်း မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼႆႉၸမ်း - ပဵၼ်လွၵ်းပိူင် ဢၼ်ပၼ် ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း ၼႂ်းၵႄႈ ပုၵ်ႈၵူဝ်ႇ ၸိူဝ်းၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၸွမ်း ၶွမ်ႇပၼီႇ (Stakeholders) မိူၼ်ၼင်ႇ ၸုမ်းၵမ်ၵၢၼ် ၶွမ်ႇပၼီႇ၊ ၸုမ်းၸတ်းပွင် ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈတင်း ၸဝ်ႈၶွင်ႁုၼ်ႈ၊ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၼ်၊ ၽူႈပၼ်ႁႅင်း၊ ၽူႈသႂၢင်းပၼ်ၶူဝ်းၶွင်၊ ၽူႈၵမ်ႉငိုၼ်းတွင်း၊ မူႇၸုမ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ တူင်ႇဝိူင်းၵူၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈပိူင်ၼိုင်ႈၵေႃႈ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ လွၵ်းပိူင် ႁူမ်ႈႁွမ်းၽွင်းငမ်းၼႆႉ မၼ်းၵမ်ႉၸွႆႈပၼ် ၶွပ်ႇပိူင်ၵၢၼ်ငၢၼ်း တႃႇတေႁွတ်ႈၽႅဝ်လႆႈ တီႈယိူင်းဢၢၼ်း ၶွမ်ႇပၼီႇလႄႈ လႆႈဝႃႈ မၼ်းႁူမ်ႇငမ်းထိုင် ပိူင်ၸတ်းပွင် ၶွင်ၶွမ်ႇပၼီႇတင်းမူတ်း ၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယဝ်ႉ၊ တႄႇဢဝ် ပိူင်ဝၢင်းၽႅၼ် တေႃႇပေႃးထိုင် ပိူင်ၵုမ်းထိင်း၊ ပိူင်ၽွင်းငမ်း၊ ပိူင်တႅင်ႈၼိူင်း လွင်ႈပွင်သၢင်ႈၵၢၼ် လႄႈ ပိူင်တမ်းပၢႆးပွင်ႇထုင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

လွင်ႈလမ်ႇလွင်ႈ ပိူင်ႁူမ်ႈႁွမ်းၽွင်းငမ်း

ၶွမ်ႇပၼီႇၼိုင်ႈဢၼ်ၼႆႉ သင်ဝႃႈဢမ်ႇမီး လွပ်းပိူင်ႁူမ်ႈႁွမ်းၽွင်းငမ်း ဢၼ်ၵႅၼ်ႇၶႅင်ၼႆၸိုင် ဢမ်ႇၼၼ် ပိူင်ႁူမ်ႈႁွမ်းၽွင်းငမ်းၼႆႉ ၵူၺ်းမီးတီႈ ပၢႆလိၼ်ႉ ၽူႈမီးၸၼ်ႉသေၵေႃႉၵေႃႉ ၼႆၸိုင် ပုၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းတၢင်ႇၵေႃႉၼၼ်ႉ မၼ်းတေ ဢမ်ႇႁူႉပွင်ႇ လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈၵႂႃႇသေယဝ်ႉ တေၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈၶပ်းသၢင်ႈၼႃႈၵၢၼ် ၵိုတ်းယင်ႉၵႂႃႇပႅတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇမီး လွင်ႈလူႉသုမ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈၶဵၼ်ႇတမ်း ပိူင်ႁူမ်ႈႁွမ်းၽွင်းငမ်း ၼႅၼ်ႈၼႅၼ်ႈသေ ၼင်ႇႁိုဝ် ထုၵ်ႇလီႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၵူႈၵေႃႉ၊ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၵူႈၵေႃႉ ႁူႉပွင်ႇ ၶဝ်ႈၸႂ် ၼိူဝ်လၵ်းၼမ်း၊ လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈ လႄႈ မၢႆမီႈပၵ်းပိူင် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၽႂ်မၼ်းၼၼ်ႉ လီလီငၢမ်းငၢမ်း ယူႇယဝ်ႉ။

ၵရဵၵ်ႉႁေႃၶမ်းၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈတႄႇပူၵ်းတင်ႈ ပဵၼ်ၶွမ်ႇပၼီႇသုၼ်ႇႁူမ်ႈမႃးၼၼ်ႉ တိုၼ်းလႆႈႁူႉပွင်ႇၶဝ်ႈၸႂ် လွင်ႈလမ်ႇလွင်ႈ ပိူင်ႁူမ်ႈႁွမ်းၽွင်းငမ်း လီလီငၢမ်းငၢမ်းယူႇ။ သေလႄႈ ၸုမ်းၵမ်ၵၢၼ်ႁဝ်းၶဝ် လႆႈယိပ်းၵႅမ်း ပိူင်ၽွင်းငမ်း ဢၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလီတွၼ်းသေ ပွင်သၢင်ႈၼႃႈၵၼ်မႃး မိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈပွင်သၢင်ႈပၼ် တၢင်းယုမ်ႇယမ် ၼႂ်းၵႄႈ ၽူႈၸိူဝ်းၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၸွမ်း ၶွမ်ႇပၼီႇ (Stakeholders)၊ လွင်ႈႁေႉၵင်ႈပၼ် ၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီ ၸဝ်ႈၶွင်ႁုၼ်ႈႁဝ်းၶဝ် တင်းသဵင်ႈ၊ မိူဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ တူၺ်းပႃး ၶၢဝ်းပွတ်းလႄႈ ၶၢဝ်းယၢဝ်းသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်း ၽိင်ႈပိူင် ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈမၼ်းမႃးလႄႈ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈၶွင်ႁုၼ်ႈႁဝ်း၊ ၽူႈလူင်းတိုၼ်းႁဝ်း ဢိၵ်ႇ ၽူႈႁူမ်ႈၼႃႈၵၢၼ်ႁဝ်းတင်းလၢႆ တေမီးလွင်ႈ ယုမ်ႇယမ်တမ်းၸႂ်ယူႇ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၼင်ႇႁိုဝ် ပိူင်ႁူမ်ႈႁွမ်းၽွင်းငမ်းႁဝ်းၶႃႈ ပေႃးတေတဵမ်ထူၼ်ႈ လႆႈၶတ်းသၢင်ႈ ႁၢင်ႈပွင်မႃး ပႅင်ႈၼင်ႇ ပွင်ပဵၼ်လႆႈယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 2015 ၼီႈ၊ လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပိူဝ်ႇ 9 ဝၼ်း ယၢမ်းမိူဝ်ႈၶွမ်ႇမသျိၼ်ႇလူလွမ် လွၵ်းၵၢတ်ႇႁုၼ်ႈ မိူင်းမႅၼ်ႇမႃႇ လႆႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ၶွမ်ႇပၼီႇ 6 ဢၼ် ၸိူဝ်းမီးတိုဝ်ႉတၢင်း တႃႇၶဝ်ႈလႆႈ ၼႂ်းၵၢတ်ႇႁုၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶွမ်ႇပၼီႇႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ လွင်ႈဢၼ် တႃႇတေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပိူင်ႁူမ်ႈႁွမ်းၽွင်းငမ်း ပေႃးတေယဝ်ႉတူဝ်ႈ တဵမ်ထူၼ်ႈ ၶၼ်ၶၼ်ဝႆးဝႆးၼႆႉ ယိုင်ႈၶႅၼ်းလူဝ်ႇမႃးယဝ်ႉ။

လွင်ႈၽိူမ်ႉထႅမ်လွၵ်းပဝ်ႇ

မိူဝ်ႈတူၼ်ႈပီ 2016 ၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈၸၢင်ႈ ၶွမ်ႇပၼီႇ BDO ဢၼ်ပၵ်းသဝ်းတီႈ မိူင်းမလေးသျႃးၼၼ်ႉ မႃးၸီႉၸမ်ႈၼႄ လွင်ႈယူပ်ႈယွမ်း လႄႈ ၸုတ်ႇဢွၼ်ႇ ၸုတ်ႇၶႅင် ၼႂ်းပိူင် ႁူမ်ႈႁွမ်း ၽွင်းငမ်း ၶွမ်ႇပၼီႇႁဝ်းၶႃႈ ယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ BDO ၶဝ် မႃးၸီႉၸမ်ႈၼႄ လွင်ႈၸုတ်ႈယွမ်း ၼႂ်းပိူင် ႁူမ်ႈႁွမ်းၽွင်းငမ်း ၶွင်ၶွမ်ႇပၼီႇ ႁဝ်းၶႃႈ ယဝ်ႉၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈ ၸင်ႇလႆႈႁူမ်းမိုဝ်းၵၼ်တင်း ၶွမ်ႇပၼီႇ ၼႂ်းမိူင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ မူၼ်ႉမႄး ပိူင်ႁူမ်ႈႁွမ်းၽွင်းငမ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼမ်ႉႁဵတ်းၼမ်ႉသၢင်ႈ ၶွင်ၶွမ်ႇပၼီႇ ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈ ႁူမ်ႈမိုဝ်းႁဵတ်းၸွမ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမိူၼ်ၼင်ႇ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ လၵ်းၸဵင် ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈ မုင်ႈမွင်းဝႆႉၼၼ်ႉလႄႈ ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈယိုတ်းၵိုတ်းပႅတ်ႈ လွင်ႈႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ် မိူဝ်ႈထိုင်ၶိုင်ႈတၢင်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပီ 2017 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 28 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈ ၶိုၼ်းလႆႈႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ် တင်းၶွမ်ႇပၼီႇ Trust Venture Partner (Trust VP) သေ သိုပ်ႇၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈ ပိူင်ႁူမ်ႈႁွမ်းၽွင်းငမ်း မႃးထႅင်ႈၶႃႈယဝ်ႉ။ ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၸိုင် ပိူင်ႁူမ်ႈႁွမ်းၽွင်းငမ်း ၶွမ်ႇပၼီႇႁဝ်းၶႃႈ ၼင်ႇၵႃႈ တီႈဢၼ်လူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၽိူမ်ႉထႅမ်လႆႈ တဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉ ၼႆၵေႃႈဝႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ် သၢႆငၢႆငဝ်းလၢႆး ပီလႂ်ပီၼၼ်ႉ၊ တီႈလႂ်တီႈၼၼ်ႈသေ ၸုမ်းၵမ်ၵၢၼ်လႄႈ ၸုမ်းၸတ်းၵၢၼ်ႁဝ်းၶႃႈ တေၶိုၼ်းဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်သေ မူၼ်ႉမႄး ႁႂ်ႈပိူင်ႁူမ်ႈႁွမ်းၽွင်းငမ်း ၶွမ်ႇပၼီႇႁဝ်းၶႃႈ ၶိုတ်းၸၼ်ႉၶိုတ်းပၢၼ်ၵႂႃႇ ၼင်ႇၵႃႈပဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

ပိူင်ႁူမ်ႈႁွမ်းၽွင်းငမ်း ဢၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ

လွင်ႈမီးပိူင်ႁူမ်ႈႁွမ်းၽွင်းငမ်း ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလီငၢမ်းၼႆ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸဝ်ႈၶွင်ႁုၼ်ႈတင်းလၢႆ တိူဝ်းမီး လွင်ႈယုမ်ႇယမ် တမ်းၸႂ်လႆႈ၊ လွင်ႈဝႆႉဝၢင်းၸႂ်လႆႈ၊ လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း သိုဝ်ႈၽဵၼ်ႈလႆႈ၊ လွင်ႈယိုၼ်ႈမွပ်ႈ ပုၼ်ႈၽွၼ်းပၼ်လႆႈ တီႈၼိူဝ်ၶွမ်ႇပၼီႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈလႆႈလိူၵ်ႈဢဝ် ၸုမ်းထတ်းသဵၼ်ႈ ၸိူဝ်းမီး လွင်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသေ ႁူမ်ႈမိုဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွမ်းလႆႈ လီလီငၢမ်းငၢမ်းၼႆႉ မၼ်းႁဵတ်းပၼ်လႆႈ ၽိုၼ်ႁၢႆးငၢၼ်း သဵၼ်ႈငိုၼ်း ဢၼ်ၸႅတ်ႈၸၢင်ႇ ၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး သမ်းယင်း ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵၢင်းယၢၼ် လွင်ႈၵိၼ်သူးၵိၼ်လၢပ်ႈ ထႅင်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ် ယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ် သုၼ်ႇၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ ၽူႈၸတ်းပွင်ၵၢၼ် လႄႈ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် တင်းလၢႆ ႁႂ်ႈပေႃးၵိုင်ႇငၢမ်ႇၵၼ် တင်းၶဝ် ၼၼ်ႉၵေႃႈ လူတ်းယွၼ်ႇပၼ်လႆႈ လွင်ႈၶၢႆႉလၢႆႈၼႃႈၵၢၼ် ၶွင်ၽူႈပွင်ၵၢၼ် ၸၼ်ႉသုင် ဢိၵ်ႇၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ႁဝ်းၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ ပိူင်ႁူမ်ႈႁွမ်းၽွင်းငမ်း ဢၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းတင်းၼမ် လႄႈ ၸဝ်ႈၶွင်ႁုၼ်ႈႁဝ်းၶဝ် မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ် တမ်းၸႂ် တိူဝ်းလိူဝ်မႃး ၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။

ၶေႃႈမုၼ်းတီႈၵႅပ်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းပိူင်ႁူမ်ႈႁွမ်းၽွင်းငမ်း တေႃႈလဵဝ် ၶွင်ၵရဵၵ်ႉႁေႃၶမ်းၼႆႉ မီးဝႆႉၼင်ႇတႂ်ႈၼႆႉ။

ၸုမ်းၽူႈၵမ်ၵၢၼ်

ၸုမ်းၽူႈၵမ်ၵၢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်း ဢၼ်ႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်း လႄႈ ပဵၼ်တူဝ်တႅၼ်း ၸဝ်ႈၶွင်ႁုၼ်ႈ တင်းသဵင်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

1. ပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ

ၸုမ်းၽူႈၵမ်ၵၢၼ် ၵရဵၵ်ႉႁေႃၶမ်း တႃႇပီၵၢၼ်ငိုၼ်း 2017-2019 ၶၢဝ်းတၢင်းသွင်ပီၼႆႉ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈဝႆႉ မီးၽူႈၵမ်ၵၢၼ် 9 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၵူႈၵေႃႉ ပဵၼ်ပုၵ်ႇၵူဝ်ႇ ၸိူဝ်းဢၼ် မႅၼ်ႈၸွမ်းမၢႆမီႈ ၼင်ႇဢၼ် ပိူင်ၽွတ်ႈမူႇၸုမ်းႁဝ်းၶႃႈ မၵ်းမၼ်ႈ တမ်းဝၢင်းဝႆႉၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ တၢင်ႇလဝ်ႈယွၼ်းမႃး တႃႇႁၢပ်ႇၵၢၼ် ပဵၼ်ၽူႈၵမ်ၵၢၼ်လႄႈ လႆႈလိူၵ်ႈတၢင်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈ မႃးပဵၼ်ၽူႈၵမ်ၵၢၼ်ၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈၶဝ်လူင်ႉလႅၼ်ႇ ပၢႆးလႂ်ပၢႆးၼၼ်ႉသေလႄႈသင်၊ လွင်ႈႁပ်ႉႁဵတ်းလႆႈ ပုၼ်ႈၽွၼ်းၼႃႈတီႈ တီႈလႂ်တီႈၼၼ်ႈသေလႄႈသင်၊ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်းလႆႈ ပၵ်းပိူင်လႄႈ မၢႆမီႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေလႄႈသင်၊ လွင်ႈမေႃဝႆႉၼၵ်း ၼိူဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၶွမ်ႇပၼီႇၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ လွင်ႈတေႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ်လႆႈ ၼႃႈၵၢၼ်ၶွမ်ႇပၼီႇၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ လွင်ႈမီး သိၼ်ထမ်း လႄႈလွင်ႈတိုဝ်းၵမ် ၼႂ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ လႆႈဝႆႉပုၼ်ႈၽွၼ်း ၶွမ်ႇပၼီႇပဵၼ်ယႂ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်ယဝ်ႉ။ ၸုမ်းၽူႈၵမ်ၵၢၼ် ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ လူၺ်ႈတင်းလွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်း ပိူင်ႁူမ်ႈႁွမ်းၽွင်းငမ်း၊ လူၺ်ႈတင်း ၸွမ်းပိူင်ၽွတ်ႈမူႇၸုမ်းလႄႈ ဢိၵ်ႇတင်း လွင်ႈႁဵတ်းၸွမ်း မၢႆမီႈၽိင်ႈမိူင်းသေလႄႈ ၸုမ်းၽူႈၵမ်ၵၢၼ် တေပွင်သၢင်ႈပၼ်လႆႈ ၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီ တီႈၼိူဝ် ၸဝ်ႈၶွင်ႁုၼ်ႈတင်းလၢႆယူႇ။

ၼႂ်းၸုမ်းၽူႈၵမ်ၵၢၼ်ၼႆႉ ၸႅၵ်ႇဝႆႉ ၽူႈၵမ်ၵၢၼ် ပွင်ၵၢၼ်လႄႈ ၽူႈၵမ်ၵၢၼ် လွတ်ႈလႅဝ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈၵမ်ၵၢၼ် ပွင်ၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸုမ်းၽူႈၵမ်ၵၢၼ် လႄႈတင်း ၸုမ်းၸတ်းပွင်ၵၢၼ် တင်းသွင်ၸုမ်းသေ မီးပုၼ်ႈၽွၼ်း တႃႇတေလူလွမ် ၸီႉသင်ႇ ၸတ်းပွင် ၽွင်းငမ်း ၼႂ်းလွင်ႈၶပ်းသၢင်ႈ ၼႃႈၵၢၼ်တႃငၢၼ်း ၶွင်ၶွမ်ႇပၼီႇ ၵူႈၸဝ်ႉၼႂ်ဝၼ်းၶမ်ႈယဝ်ႉ။ ၽူႈၵမ်ၵၢၼ် လွတ်ႈလႅဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ မီးပုၼ်ႈၽွၼ်း တႃႇတေ တမ်းဝၢင်း မၵ်းမၼ်ႈ လၵ်းၼမ်း ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင်၊ တႃႇတေ တႅပ်းတတ်းပၼ် သုၼ်ႇပုတ်ႈပူၺ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင် ၸိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ လွင်ႈၶပ်းသၢင်ႈ ၼႃႈၵၢၼ်တႃငၢၼ်း ၵူႈဝၼ်းဝၼ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

ၼႂ်းၸုမ်းၽူႈၵမ်ၵၢၼ် 9 ၵေႃႉၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၽူႈၵမ်ၵၢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်း 6 ၵေႃႉလႄႈ ၽူႈၵမ်ၵၢၼ်ပွင်ၵၢၼ် 3 ၵေႃႉယူႇ။ ႁူဝ်ႁုပ်ႈမၼ်းၸိုင် ၼႂ်းသၢမ်ပုၼ်ႈၼႆႉ ၽူႈၵမ်ၵၢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်း မီးသွင်ပုၼ်ႈသေ ဢတႃႇထႅင်ႈပုၼ်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽူႈၵမ်ၵၢၼ် ပွင်ၵၢၼ်ၶႃႈယဝ်ႉ။ ပီပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉ ၽူႈၵမ်ၵၢၼ် ပွင်ၵၢၼ် ၼမ်လိူဝ်သေ ၽူႈၵမ်ၵၢၼ် လွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ဢႃႇယုၶွမ်ႇပၼီႇ တိုၵ်ႉၼုမ်ႇလႄႈသင်၊ ႁႅင်းတိုၼ်းၵူၼ်း ပႆႇၵုမ်ႇထူၼ်ႈလီလႄႈသင် သၢႆငၢႆ လၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆလွင်ႈလႄႈ ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ပိူင်ၽဵၼ်ႈ ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 17-18၊ လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပိူဝ်ႇ 2017 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းၽူႈၵမ်ၵၢၼ် တႅပ်းတတ်းလိူၵ်ႈတင်ႈ ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းၵမ်ၵၢၼ်လႄႈ ၽူႈၼၢမ်းၸတ်းၵၢၼ် ပဵၼ်ၵေႃႉလဵဝ်ၵၼ် ၵူၺ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဝႃႈ ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းၵမ်ၵၢၼ် လႄႈ ၽူႈၼၢမ်းၸတ်းၵၢၼ် ပဵၼ်ၵေႃႉလဵဝ် ဝႆႉလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ဢမ်းၼၢတ်ႈ သုၼ်ႇပွင်သၢင်ႈ ၼႂ်းၵႄႈ ၽူႈၵမ်ၵၢၼ်ပွင်ၵၢၼ် လႄႈတင်း ၽူႈၵမ်ၵၢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်း ပေႃးတေမီး လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉ ၽူႈၵၢမ်ၵၢၼ် လွတ်ႈလႅဝ်း ၸင်ႇလႆႈၼမ်လိူဝ်သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၽူႈၵမ်ၵၢၼ် ပွင်ၵၢၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။

2. ၼႃႈၵၢၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း

ၽူႈၵမ်ၵၢၼ် ၶွမ်ႇပၼီႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈဢၼ် ၸုမ်းၵမ်ၵၢၼ် ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈၵေႃႇတင်ႈ ၶွမ်ႇပၼီႇ လႄႈ ၸဝ်ႈၶွင်ႁုၼ်ႈၶဝ် လိူၵ်ႈတင်ႈၶိုၼ်ႈမႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸုမ်းၽူႈၵမ်ၵၢၼ်ၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၼင်ႇႁိုဝ် တေႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ်လႆႈ ၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီ ၸဝ်ႈၶွင်ႁုၼ်ႈၼၼ်ႉ ႁဵတ်းပဵၼ်တူဝ်တႅၼ်း ၸဝ်ႈၶွင်ႁုၼ်ႈသေလႄႈ ၶပ်းသၢင်ႈ ၼႃႈၵၢၼ်ၶွမ်ႇပၼီႇ ၸိူဝ်းလွင်ႈယႂ်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈတႅင်ႇတင်ႈ ၽူႈမီးၸၼ်ႉ၊ လွင်ႈပူတ်းပႅတ်ႈ ၽူႈမီးၸၼ်ႉ၊ တမ်းဝၢင်း သုၼ်ႇပုတ်ႈပူၺ်ႈ၊ တႅပ်းတတ်း လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ ၼမ်ႉတွၼ်း၊ လူလွမ်ၸွမ်းတူၺ်း လွင်ႈၶပ်းသၢင်ႈ ၼႃႈၵၢၼ်ၶွမ်ႇပၼီႇ၊ လူင်းမိုဝ်း ၽေႃႇၼမ်ႉၽေႃႇတူဝ် ႁႂ်ႈပဵၼ်ၸွမ်း လၵ်းၼမ်းလႄႈ ၶွပ်ႇပိူင်ၵၢၼ်ငၢၼ်း၊ လူလွမ် သုၼ်ႇပုတ်ႈပူၺ်ႈ ၽူႈထၢမ်းၵၢၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

လိူဝ်သေၼႃႈၵၢၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ဢၼ်ၼေမႃး ဝႆႉယဝ်ႉၼၼ်ႉ သမ်ႉမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းထႅင်ႈ လွင်ႈတမ်းဝၢင်း ယိူင်းမၢႆၶွမ်ႇပၼီႇ၊ ၵမ်ႉၸွႆႈပၼ် တႃႇႁွတ်ႈထိုင် ယိူင်ႈမၢႆ ဢၼ်တမ်းဝၢင်း၊ ၵမ်ႉၸွႆႈပၼ် တႃႇႁႅင်းတိုၼ်း ၶွမ်ႇပၼီႇ ၵုမ်ႇလူမ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၵႅပ်ႈၸိုင် ပဵၼ်လွင်ႈ 1) လွင်ႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းလႄႈ လွင်ႈႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်း၊ 2) လွင်ႈလူႁၼ်ၵမ်ႉၸွႆႈ ၽၢႆႇၶပ်းသၢင်ႈ ၼႃႈၵၢၼ် ၶွမ်ႇပၼီႇ တီႈဢၼ်လူဝ်ႇလႆႈၸွႆႈ 3) လွင်ႈတမ်းဝၢင်း လၵ်းၼမ်းလႄႈ ပိူင်ၵၢၼ်ငၢၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၸုမ်းၽူႈၵမ်ၵၢၼ်ၼႆႉ တေလႆႈႁဵတ်းၸွမ်း လၵ်းၼမ်းလႄႈ မၢႆမီႈၶွမ်ႇပၼီႇၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး မၢႆမီႈမိူင်း လႄႈ ပုၼ်ႈၽွၼ်းၽူႈၵမ်ၵၢၼ် ဢၼ်ၼႄဝႆႉ တီႈၼႂ်း မၢႆမီႈၶွမ်ႇပၼီႇမိူင်းမႅၼ်ႇမႃႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၼ်းဝႃႈ လူဝ်ႇလႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်း ၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

3။ ၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်

ၽူႈၵမ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တေလႆႈမီးပၼ် ၶၢဝ်းယၢမ်းလႄႈ လွင်ႈၶတ်းၸႂ် တႃႇႁဵတ်းသၢင်ႈ ၼႃႈၵၢၼ် ပုၼ်ႈၽွၼ်း ဢၼ်ၶွမ်ႇပၼီႇ ပၼ်မႃးၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ၊ ပၢင်ၵုမ်ၶွပ်ႈၶူပ်ႇ ၸဝ်ႈၶွင်ႁုၼ်ႈ တင်းလူင်၊ ပၢင်ၵုမ်ပိူင်ၽဵၼ်ႈ လႄႈ ပၢင်ၵုမ် ၶိုၵ်ႉၶၢၵ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၽူႈၵမ်ၵၢၼ်တင်းလၢႆ ၵေႃႉၼိုင်ႈတင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ တေလႆႈပိၼ်ႇပၢႆႇ ၼပ်ႉယမ် ၶေႃႈႁပ်ႉႁၼ်ၵၼ်သေ ႁူမ်ႈမိုဝ်းႁဵတ်းသၢင်ႈလႆႈ ၸွမ်းမၢႆမီႈယူႇယဝ်ႉ။ ပုၼ်ႈတႃႇၸဝ်ႈၶွင်ႁုၼ်ႈ၊ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း လႄႈ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တေလႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း တူၺ်းထိုင်လူလွမ် ယူႇယဝ်ႉ။

ၽူႈၵမ်ၵၢၼ်ၼိုင်ႈၵေႃႉၼႆႉ တေလႆႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈပၢင်ၵုမ် ဢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈပီႊ ၼင်ႇတီတႂ်ႈၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။
(ၵ) ပၢင်ၵုမ်ပိူင်ၽဵၼ်ႈ ၸုမ်းၽူႈၵမ်ၵၢၼ် သွင်လိူၼ်ၼိုင်ႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉ 75 %
(ၶ) ပၢင်ၵုမ်ၶိုၵ်းၶၢၵ်း ၸုမ်းၽူႈၵမ်ၵၢၼ်ၼၼ်ႉ 65 %

4. လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း / လွင်ႈၽႃႇၵၢင်ဝၢင်းၶိုင်ႈ

ၽူႈၵမ်ၵၢၼ်ၵူႈၵေႃႉ လူဝ်ႇလႆႈပဵၼ် ၽူႈမီးတၢင်းႁူႉယႂ်ႇ၊ တၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈ၊ ၸွမ်းပိူင်တြႃး၊ မေႃဝႆႉၸႂ်ဢမ်ႇၸပ်းၽၢၵ်ႇ မေႃဝႆႉၸႂ် ၽႃႇၵၢင်ဝၢင်းၶိုင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လွင်းတႅပ်းတတ်း ဢၼ်လႂ်သေမဝ်ႇဝႃႈ တေလႆႈဢိင်ၼိူဝ် ပၢႆးဝူၼ်ႉလွတ်ႈလႅဝ်း၊ လွင်ႈၼပ်ႉသွၼ်ႇ ႁူဝ်ယွႆႈ၊ လွင်ႈၸႅၵ်ႇၸတ်းထတ်းဝူၼ်ႉ လိုၵ်ႉလိုၵ်ႉလႄႈ လွင်ႈလူလွမ်ၸွမ်းတူၺ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

ၽူႈၵမ်ၵၢၼ်ၵူႈၵေႃႉ တေလႆႈၼႄ လွင်ႈမီးသၸ်ႉၸႃႇ တီႈၼိူဝ် ၶွမ်ႇပၼီႇလႄႈ ၸဝ်ႈၶွင်ႁုၼ်ႈတင်းလၢႆသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈ ၼၢင်ႈၵၢၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းယဝ်ႉ။

ၽူႈၵမ်ၵၢၼ်ၵူႈၵေႃႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ၸူဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ် ၽူႈၵမ်ၵၢၼ် ၶွမ်ႇပၼီႇၼၼ်ႉ တေလႆႈငိူင်ႉဝႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းတၢင်းသၢင်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်း မၢႆမီႈမိူင်း၊ ႁူမ်ႈပႃးတင်း လွင်ႈၵိၼ်သူးၵိၼ်လၢပ်ႈ ၵူႈၸိူဝ်းၵူႈလွင်ႈယဝ်ႉ။

5. လွင်ႈၶတ်းယႅင်ႉ ပုၼ်ႈပၢင်ႈၽွၼ်းလီ

လွင်ႈၶတ်းယႅင်ႉ ပုၼ်ႈပၢင်ႈၽွၼ်းလီ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၢႆထိုင် ပုၼ်ႈပၢင်ႈၽွၼ်းလီ သုၼ်ႇတူဝ်လႄႈ ပုၼ်ႈပၢင်ႈၽွၼ်းလီ ၶွမ်ႇပၼီႇ ၶတ်းယႅင်ႉၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (မိူၼ်ၼင်ႇဝႃႈ ၶွမ်ႇပၼီႇၼီႇၵေႃႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ၊ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးသုၼ်ႇတူဝ် ၶွင်ၽူႈၵမ်ၵၢၼ်ၵေႃႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ မိူၼ်ၵၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။) ပေႃးဝႃႈ မီးလွင်ႈၶတ်းယႅင်ႉ ပုၼ်ႈပၢင်ႈၽွၼ်းလီ ၸိူင်ႉၼႆၸိုင် လွင်ႈတႅပ်းတတ်းလႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ၽူႈၵမ်ၵၢၼ်ၼၼ်ႉ တေၸၢင်ႈပႃး ၽွၼ်းလီသုၼ်ႇတူဝ်သေ တေၸၢင်ႈပဵၼ်လွင်ႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈဝႆႉဝၢင်းၸႂ်လႆႈ တွၼ်ႈတႃႇၸဝ်ႈၶွင်ႁုၼ်ႈၶဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၽူႈၵမ်ၵၢၼ်ၼႆႉ တေလႆႈငိူင်ႉဝႄႈ သၢႆငၢႆလွင်ႈၶတ်းယႅင်ႉ ပုၼ်ႈပၢင်ႈၽွၼ်းလီ ၼင်ႇဝႃႈမႃးၼၼ်ႉ ၵႃႈၼင်ႇပွင်ပဵၼ်လႆႈ ယူႇယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ သၢႆငၢႆၸိူင်ႉၼၼ် ပဵၼ်မႃးၸိုင် တေလႆႈတၢင်ႇထိုင် တီႈၶွမ်ႇမီႇတီႇ ၾၢႆႇထတ်းသဵၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။

6. လွင်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈၵေႃႇမတီႇ
တႃႇတေ လူလွမ်ၸွမ်းတူၺ်းလႆႈ လွင်ႈၶပ်းသၢင်ႈၼႃႈၵၢၼ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈ ၽၢႆႇလႂ်ၽၢႆႇၼၼ်ႉ လီလီငၢမ်းငၢမ်းၼၼ်ႉ ၵရဵၵ်ႉႁေႃၶမ်း လႆႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈဝႆႉ ၶွမ်ႇမီႇတီႇ ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉၸမ်း ပဵၼ် ~